Genel Bakış
ADAM, yani Active Directory Uygulama Kipi, Windows Server 2003 R2 sürümlerinde dahili bir özellik olarak gelen, yeni nesil bir Windows Server servisidir. ADAM, LDAP ve Active Directory uyumlu uygulamaları, verilerin Active Directory veri tabanında tutulmasına gerek kalmadan kullanılmalarını sağlar. Bunu yaparken de, Active Directory?nin sahip olduğu kimlik doğrulama ve güvenlik özelliklerini kullanır. ADAM, Windows XP Professional SP1 ve üzeri, Windows 2003 Server SP1 ve üzeri içinde ayrıca yüklenebilmektedir.
ADAM, Active Directory gibi bir dizin hizmetidir. ADAM ile, LDAP ve Active Directory gerektiren uygulamalar için, dataların Active Directory veritabanında tutulmasına gerek kalmadan, ayrı bir veritabanında kaydederek çalışmaya imkan tanır. Böylelikle, Active Directory dataları ile uygulamaları için kullanılan datalar birbirinden ayrı tutulur.Bu yolla Domain Controller?lara daha az iş yükü binmiş olacaktır.
ADAM?ın muhtemel kullanım senaryolarını sıralarsak;
· Intranet veya internette kullanılacak, LDAP ve Active Directory desteği gerektiren, 3. kişilerin erişmesi gereken LDAP uygulamaları için,
· Active Directory olmayan ortamlarda, yine LDAP dizin hizmeti gereken uygulamalar için,
· LDAP tabanlı uygulamalar yazan Software Develeoper lar için,
· X.500 gibi eski tip dizin ortamlarından Active Directory?e geçiş için,
· X.500 ile çalışan ve varolan yapısını Active Directory?e geçiş yapmadan, LDAP tabanlı uygulamalarla çalışmak isteyen kişi ve kurumlar için.
Ve daha çoğaltabileceğimiz pek çok örnek için ADAM kullanılabilir.
ADAM?ın Active Directory?den bağımsız, kendisine ait bir veritabanı vardır ve bu veritabanı ayrı bir schema, replication ve configuration partitionlarına sahiptir. ADAM kullanmanın faydalarından biriside, veriyi farklı DClere replike etmeden kullanabilmesidir. Bir web portal uygulamasını örnek verecek olursak, müşteri ya da üye bilgilerinin, Active Directory veritabanından diğer Domainler, forestlar, siteler arasında replike edilmesinin ne kadar gereksiz olacağını anlayabilirsiniz. ADAM, bu tip application-specific verileri kendi veritabanında local olarak tutar.
ADAM bir sistem servisi değildir ve çalışması için bir domain controller gerekmez. Bir serverda ADAM?ın birden fazla instance?ını çalıştırmanız mümkündür. ADAM LDAP bazlı çalışır ve doğal olarakta LDAP portlarını kullanır ( 389 ve 636 [SSL]). Bununla birlikte bu portları değiştirmeniz mümkündür. ADAM?ı bir Domain Controller üzerinde çalıştıracaksanız bu portları değiştirmek zorundasınız.
Ayrıca bir sunucu üzerinde birden fazla instance çalıştırabilmek için, farklı port aralıkları tanımlamanız gereklidir. ADAM Windows Server 2003 R2 ile beraber yerleşik bir özellik olarak gelmektedir. Bunun dışında Windows 2003 ve XP Professional SP1 ve üzeri içinde ayrıca kurulabilir. Bunun için, http://www.microsoft.com/windowsserver2003/adam/default.mspx web sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
NOT: Windows Server 2003 Web Edition ADAM desteklememektedir.
Yazımın bundan sonraki bölümünde ADAM?ın kurulumu ve bir uygulamayla ilişkilendirilmesini göreceğiz.
A- ADAM Gereksinimleri
ADAM?ı kurmak için gerekli bilgisayar aşağıdaki özelliklere sahip olması gerekmektedir. İlk başta çalışan bir bilgisayar üzerinde denemektense bir test makinasını yada VmWare yada Virtual PC gibi sanal makinalarda kullanabilirsiniz.
· ·Windows Server 2003 R2, Standard Edition, Enterprise Edition veya Datacenter Edition.
· Windows Server 2003 SP1 veya üzeri
· Windows XP SP1 veya üzeri.
· Bilgisayarda en az 50 MB boş disk alanı olmalıdır.
Not: ADAM'ı Windows XP ve Windows Server 2003'ün önceki sürümlere kurabilmek için, bu işletim sisteleriyle uyumlu olan ADAM sürümünü indirmeniz gerekir. http://go.microsoft.com/fwlink?linkid=17797 adresinden bu sürümleri indirebilirsiniz. Bu yazı hazırlandığı sırada, ADAM?ın en son sürümü ADAM SP1?di. Her zaman en güncel sürümü kullanın. Daha önce ADAM kurmuşsanız, ilk önce eski sürümü kaldırın ve yeni sürümü kurunuz.
ADAM instance?ını, Active Directory Application Mode kurulum sihirbazını kullanarak kurabilirsiniz. Ayrıca ADAM için unattended kurulum gerçekleştirmek mümkündür. ADAM kurulumunu gerçekleştirmek için, bilgisayarınızda Admin haklarına sahip olmanız gerektiğini, bilmem hatırlatmak gerekiyormu?
ADAM Kurulumu (Sadece Server 2003 R2)
1.ADAM?ı yüklemek için, Control Panel'i açın ve Add or Remove Programs'i seçin.
2.Add or Remove Windows Components'i seçip, Active Directory Services i seçip ardından details i seçin..
3 Active Directory Application Mode seçip ilerleyin ve kurulumu başlatın.
Not: ADAM?ı internetten indirip, Windows XP veya 2003 Servera kuracak olanlar sadece kurulum programını çalıştırıp basitçe kurmaları yeterlidir. Kurulum son derece basit olduğu için resim - şekil eklemeye gerek duymadım.
1. Start menu?den, all programs?ı açın. ADAM altında ?create an ADAM instance? seçeneğini seçin.
2. Active Directory Application Mode kurulum sihirbazı sayfasından, next'i seçerek devam edin.
3. Karşınıza çıkacak ekranda, yeni bir ADAM instance ı yükleyebilir veya varolan bir instance a katılabilirsiniz. Biz burada İlk ADAM instanceını yükleyeceğimiz için, (aşağıda gösterildiği gibi) a unique instance seçeneğini seçeceğiz. Next?i tıklayıp devam edelim.
Şekil 1- Yeni bir ADAM instance?ı oluşturalım.
4. Instance Name sayfasında (Şekil 2), oluşturacağımız instance için bir isim belirlememiz gerekir. Bu isimi, local makinada instance için kullanılacak aynı zamanda da servisler arasında aynı isimde görünecektir. Bir isim girip devam ediniz.
Şekil 2- Instance için bir isim belirlememiz gerekir.
5. Ports kısımında ADAM instanceının kullanacağı port numaralarını belirlersiniz. Benim kurulum yaptığım makina DC olduğu için, standard LDAP 389 ve 636 numaralı portları seçemedim. Bunun yerine ADAM kurulum sihirbazı varsayılan olarak 50000(LDAP) ve 50001 (LDAPS) portlarını kullanmanızı önerir.
Şekil 3- Non generic Ldap bağlantı portları.
Ayrıca Active Directory, Global Catalog serverlarda 3268 ve 3269 numaralı portlarını da kullanır.Eğer Makinanıza daha sonra Active Directory kurmayı düşünüyorsanız da bu portları değiştirin.
6. Application partition bölümünden, ADAM instance?ınız için bir Application partition oluşturabilir yada da bunu daha sonra da gerçekleştirebilirsiniz. Eğer yeni bir Application partition oluşturacaksanız (ki oluşturun :-) ), ?Yes, create an application directory partition? seçeneğini işaretleyin. Bu durumda, oluşturacağınız application partition için bir DN (Distinguished Name) yazınız.
Ben örnektede görüldüğü gibi (Şekil 4) cn=adam1,dc=alpha,dc=com yazdım. Bunun yerine, eski tip X.500 tarzı bir yazım biçimiyle de yazabilirsiniz. Örneğin, ou=adam1,o=sistemuzmani,c=com gibi...
Şekil 4- ADAM application partition oluşturmak, yada oluşturmamak.
ADAM, directory partitionları için hem X.500 hem de DNS tipi adları destekler.
7. File locations sayfasında, ADAM instance kurulum dizini ve ?log? dosyalarının bulunduğu dizinleri görüntüleyebilir veya değiştirebilirsiniz. Bir değişiklik yapmayacaksak İleri'yi seçerek devam ediyoruz.
Şekil 5 ? ADAM instance ve log dizinlerinin yerini değiştirebilirsiniz.
Not : ADAM kurulumu, program dosyalarını ve yardımcı toollar varsayılan olarak WindowsADAM konumuna kurulur.
8. Service Account Selection bölümünde, yükleyeceğimiz ADAM instanceını kullanacak olan kullanıcı hesabını seçersiniz. Varsayılan olarak ?Network Service? adlı dahili Windows kullanıcı hesabı ADAM instance?ını çalıştıracak olan kullanıcıdır. Local makinada başka bir kullanıcı hesabı seçebilir veya domain ortamında bir domain kullancı hesabınıda seçme imkanınız mevcuttur. Fakat domain hesaplarını çeşitli güvenlik ve yapısal riskler nedeniyle kullanmamanızı tavsiye ederim. Ben şekilde görüldüğü gibi (Şekil 6) Network service hesabını seçtim.
Şekil 6- ADAM instance?ımızı çalıştıracak olan kullanıcı hesabını seçin.
9. ADAM?ı yönetecek olan kullanıcı veya grupları seçmek için, ADAM Administrators sayfasını karşımıza çıkacaktır. Bu yolla ADAM?ı yönetmek için seçeceğiniz kullanıcı ve/veya gruplar, onun üzerinde tam yetki kazanacaklardır. ?Currently Logged On User? seçeneğini seçerseniz, o anda oturum açtığınız kullanıcı, ADAM Admin olarak tanımlanacaktır.
Şekil 7- ADAM?ı yönetmekten sorumlu kullancı yada grupları belirleyin.
10. LDIF import kısımında, ADAM yüklenirken bir dizi örnek LDIF verisini import ederek, ADAM instance?ında kullanır. Bu seçenek opsiyoneldir ancak, örnek verileri kullanarak ADAM? instance?ında denemeler yapabilirsiniz. İlk başta bu seçeneği seçerek örnek ldif dosyalarını seçmenizi tavsiye ederim.
Şekil 8- Örnek LDIF datalarını import edebilirsiniz.
11. Yüklemeyi yapmadan önce karşımıza son çıkan ekranda, yükleme yapılacak instance hakkında özet bilgiler görüntülenir. Bu bölümü gözden geçirerek, yanlış bir bilgi varsa tespit edip gerekirse geri dönün. Herhangi bir hata yoksa next ile devam edebilirsiniz. Böylelikle kurulum başlayacaktır.
Şekil 9 ? ADAM instance?i kurulmaya hazırdır.
Şekil 10 ? ADAM kuruluyor..
ADAM kurulumu bir şekilde hatayla karşılaşır ve tamamlanamazsa, nedenini öğrenmek için ADAM loglarını inceleyebilirsiniz. ADAM log dosyaları :
%windir%Debugadamsetup.log ve %windir%Debugadamsetup_loader.log lokasyonunda bulunur.
ADAM instance?ı ile çalışmak
Oluşturduğumuz ADAM instance?ını, diğer Windows Servisleri gibi durdurup başlatabilir, recovery ve log on seçeneklerini konfigüre edebilirsiniz. Bakalım :
1. BaşlatàÇalıştıràservices.msc yazınız.
ADAM instance?ı servisler içinde aşağıdaki görüntülenecektir (Şekil 11)
Şekil 11 ? ADAM örneğini diğer servisler gibi kontrol edeblirsiniz.
2. Diğer servisler gibi ADAM instance?ı ile de çalışabiliriz:
Servisi, stop ile durdurabilir, start ile stop durumdaki bir servisi başlatabilir, pause ile duraklatabilir ve resume ile duraklayan bir servisi kaldığı yerden devam ettirebilirsiniz.
Gördüğünüz gibi kurulum aşamasında instance adı olarak adam-wab1 adını kullanmıştık. Siz bu isimden farklı şeyler vererek, instance ve servis arasında anlamlı bir bağ kurabilirsiniz...
LDIF verilerini ADAM?a import etmek
Ldif formatıyla export edilmiş yada yazılmış verileri ADAM instanceına import edebilirisiniz. Yine aynı şekilde, ADAM?dan ldif formatlı veri çıkışı alabilirsiniz. Ldif import ve export işlemleri için, bildiğiniz gibi ldifde.exe adlı uygulama kullanılır. Ancak ADAm için ldifde.exe?nin özel bir versiyonu vardır.
1. StartàAll ProgramsàADAMàADAM tools Command Line? ı seçiniz.
2. Komut satırına, import edeceğiniz ldif dosyasını, aşağıdaki kurallara uygun olarak yazın
ldifde -i -f sürücü:yol\%windir%ADAMdosya_adi.ldf -s sunucuadı:bağlantınoktasınumarası ?k -j .
Burada sürücü:yol ADAM dosyalarınızın bulunduğu konumu, sunucuadı:bağlantınoktasınumarası ise ADAM örneğinizin bilgisayar adını ve LDAP iletişim bağlantı noktasını gösterir.
Önceki bir ADAM sürümüyle veya Windows Destek Araçları ile birlikte gelen Ldifde.exe dosyası yerine, ADAM sürümüyle birlikte gelen Ldifde.exe dosyasını kullandığınızdan emin olun.
Komut çalıştırıldıktan sonra, ADAM Araçları Komut İstemi penceresi aşağıdaki gibi görünür:
Şekil 12 ? MS-User.ldf dosyasını ADAM?a import ediyoruz.
Ldifde aracı ile import edilen obje sayısını görebilir ve hata varsa bunlarında uyarısını alabiliriz.
Yalnızca ldifde değil, csvde aracılığıyla da data import-export işlemlerini gerçekleştirebilirsiniz.. Active Directory ile kullanabileceğimiz ldifde, csvde, ldp.exe,dnsmgmt, dsdiag, adsi edit gibi araçların hemen hepsini ADAM ile de kullanabilirsiniz. Fakat, ADAM için özel olan sürümler, %windir%/ADAM dizini altındadır.
ADAM ile Bir Uygulamayı Çalıştırma
Bu bölümde LDAP destekli basit bir uyuglama olan ?Windows Address Book? programını ADAM ile çalışacak şekilde ayarlayacağız.
Verileri Windows Adres Defteri'yle Sorgulama
Verileri Windows Adres Defteri'yle sorgulamak için, öncelikle WAB?da new account wizard kullanarak yeni bir ?directory server? bağlantısı oluşturmamız gerekir. Aşağıdaki sihirbaz, Internet Directory Server sihirbazının ilk ekranın. LDAP Internet Directory Server kısımına ADAM kurulu olan bilgisayarın adını yazın, ?My LDAP server requires me to log on? seçeneğini işaretleyin ve next diyerek devam edin.
Şekil 13 ? Ldap serverın adını belirtin.
Sonra karşımıza çıkacak olan ekranda LDAP server?a bağlanmak için gerekli kullancı adı ve şifresini giriniz.
Şekil 14- LDAP servera bağlanmak için gerekli kullanıcı bilgilerini giriniz.
Check E-Mail Addresses adlı bölümde, adres listesindeki kullanıcıları, dizin sunucusundan denetlemeyi isteyip istemediğinizi soran bir seçenek çıkar. Bu soruyu ?Yes? olarak işaretleyip devam edin.
Şekil 15 ? Adres girdilerini denetlemek için LDAP kullanmak istermisiniz?
Bu adımdan sonra sihirbaz biter. Oluşturduğumuz hesabın ince ayarlarını yapmamız için ?Internet Accounts ? bölümünden hesabınızı işaretleyip properties i seçin. Ardından ?Advanced? bölümünü açın. Aşağıdaki gibi bir pencere göreceksiniz.
Şekil 16- ADAM?a bağlanmak için gerekli ayarlar.
Directory service (LDAP) bölümüne, ADAM?ın ilgili instance?ının port numarasını yazınız. Search base adlı bölüme de ADAM instance?ının DN?ini yazın. Artık ADAM instance?i Windows Address Book ile kullanılmaya hazırdır.
ADAM ? ADSI Edit ile ADAM Partitionlarını Görüntülemek
Bildiğimiz gibi, ADSI Edit adlı Microsoft aracını kullanarak, Active Directory partitonlarını görüntüleme ve üzerlerinde değişiklik yapma şansına sahibiz. Aynı işlemleri ADAM database?i içinde yapabilirsiniz. Bunun için ADAM kurulumu sırasında gelen ADAM ? ADSI Edit aracını kullanabilirsiniz. Bu araca Start/All Programs/ADAM altından ulaşabilirsiniz.
Şimdi adım adım bir bağlantı kurma işlemi yapalım :
1- ADSI edit açtıktan sonra, konsol kökündeki ADAM-ADSI Edit?a sağ tıklayın ve ?connect? seçeneğini seçin. Aşağıdaki şekildeki gibi (Şekil 17) bir pencere karşınıza gelecektir.
Şekil 17 ? ADAM instance?ına bağlanmak için gerekli ayarlar.
Yukarudaki şekilde de görülüğü üzere, ADAM?a bağlanmak için bağlantımıza bir isim veriyoruz. Server name kısmına sunucunun adını yazınız. Ben ADAM kurduğum bilgisayar üzerinden bağlandığım için localhost yazdım. Port bölümüne, instance için belirlediğimiz portu yazacağız, bu da bizim örneğimiz için 50000?dir. DN bölümüne, kurulum yaptığımız ADAM instance?ı için belirlediğimiz Distinguished Name?i yazıyoruz. ADAM?a bağlantı kuracağınız kullanıcıyı da seçtikden sonra OK butonunu seçerek ADAM?a bağlanıyoruz.
Şekil 18 ? ADSI Edit ile bağlantı kurduğumuz ADAM instance?ı böyle görünecektir.
Bağlantı kurulduktan sonra, ADSI Edit?le Active Directory?de yapabildiğiniz herşeyi ADAM?da da yapabilirsiniz. Yazının bundan sonra kalan bölümünde, ldifde ile ADAM?a import ettiğim bir kullanıcıyı Windows Address Book programıyla sorgulayacağım.
Windows Address Book Programını, Outlook ile yada tek başına çalıştırabilirsiniz. BaşlatàRunàwab yazarak kısaca Windows Address Book programını açalım. ?Find People?a tıklayalım. Daha önce ADAM için oluşturduğumuz ?localhost? adlı hesabı seçelim.
Şekil 19- WAB ile sorgulanmış bir ADAM instance?i
Name kısmına daha önce ldif ile import ettiğim Özgür Kolukısa adlı InetOrgPerson objesini yazarak sorguladıktan sonra, Şekil 19?da görüldüğü gibi görüntülenmekte. Kullanıcının detaylarına bakarsak :
Şekil 20- Import ettiğimiz kişinin detayları.
Yukarıdaki gibi görüntülenir. Evet ADAM ile en basit şekilde bir uygulama işlemi böyle gerçekleştirilebilir. ADAM çok daha karışık ve ağır LDAP tabanlı görevleri kolayca gerçekleştirebilir. Microsoft?un verilerine göre, ADAM 5 milyon objeyle test edilmiş. ADAM kaynak kodunu Active Directory ile paylaştığından dolayı, Active Directory gibi, tek bir ADAM instance?i 60 milyon objeye kadar destek sağlar. ADAM veritabanı yapısında neredeyse Active Directory ile aynıdır.
Şekil 21- ADAM database dosyaları
Şekil 22- Active Directory veritabanı dosyaları.
Şekil 21 ve 22 de görüldüğü gibi Active Directory ve ADAM veritabanlarıda neredeyse birbirinin aynıdır. Active Directory?de kullandığınız pek çok aracı ADAM ile kullanmanız mümkündür.
Bu yazımda elimden geldiğince ADAM?ı tanıtmaya, kurulum ve uyuglama gibi temel işlevleri yerine getirmeye çalıştım. Active Directory nasıl başlı başına bir derya ise, ADAM?da öyledir. ADAM ile ilgili yazılarım bundan sonra da devam edecek. Bir diğer makalemde görüşmek dileğiyle
|